Home RSS
منو اصلی
اخبار > نشست تخصصی به مناسبت انتشار اطلس نقشه های منتخب دوره قاجار


  چاپ        ارسال به دوست

نشست تخصصی به مناسبت انتشار اطلس نقشه های منتخب دوره قاجار

ضرورت شناخت محیط اطراف به منظور دسترسی به منابع ، فرار از تهدیدها و حفاظت از قلمرو به همراه حس کنجکاوی برای کشف ناشناخته‌ها ؛ از مهم‌ترین دلایل و انگیزه‌های اولیه جوامع انسانی برای به تصویر کشیدن جهان و تهیه نقشه‌ها بوده است. بنابراین نقشه نگاری پدیده‌ای به قدمت نگاه انسان‌ها به محیط پیرامون خود می باشد. قدیمی‌ترین لوح‌ها و نقشه‌های اولیه کشف شده در جهان به مصری ها، ایرانی ها، بابِلی ها و یونانی‌ها منسوب است. شاید بتوان قدیمی‌ترین سندهای رسمی را نقشه‌های کاوش شده بابلی‌ها در یورگان تپه بین‌النهرین دانست. این نقشه‌ها با اثبات تمدن 2500 ساله این حوزه جغرافیایی؛ منطقه‌ای بین کوه‌های زاگرس ایران و بلندی‌های کرکوک عراق را به تصویر می کشند.
اگرچه شکل نوین نقشه نگاری و بازتاب موقعیت جغرافیایی خلیج فارس در این نوع از نقشه‌ها را باید از قرن شانزدهم میلادی به بعد که همزمان با ورود اروپایی‌ها به خلیج فارس و اقیانوس هند می‌باشد، جست و جو کرد، اما نقشه نگاری اسلامی نیز در دوره اعتلا و پیشرفت خود در قرون باشکوه نخستین اسلامی از خلاقیت و نوآوری‌هایی برخوردار شده است که می تواند به عنوان یک مکتب متمایز و مستقل مورد توجه و بررسی قرار گیرد. چنان که نقشه‌های دوران شکوفایی تمدن ایرانی-اسلامی در سده‌های نهم تا شانزدهم میلادی به وسیله نقشه‌نگاران به نام آن دوران چون اصطخری، ابن حوقل، ادریسی، یاقوت حموی و دیگران ترسیم و در کتاب‌های جغرافیایی چون صوره الارض ، المسالک و الممالک، معجم البلدان و یا نزهه القلوب با ویژگی‌ها و خلاقیت‌های متنوع ترسیم شده است.
نکته قابل توجه آن است که در قریب به اتفاق نقشه‌های تاریخی جهان، از نقشه نگاری اروپایی تا اسلامی نام پهنه آبی واقع در جنوب ایران تحت عنوان «خلیج فارس» و یا با عناوینی مانند «بحر العجم »، «دریای پارس» و در نقشه‌های اروپایی با عناوینی همچون سینوس پرسیکوس(persicuse sinus»، پرشین گلف( (Persian Gulfهمگی متضمن اشراف و حاکمیت سرزمین و تمدن ایران بر این پهنه آبی بوده است.
با مطالعه کتیبه‌های برجای مانده از پادشاهان هخامنشی که دریای پارس مرکز ثقل ارتباطات پادشاهان این سلسله بوده است تا مشاهده نقشه‌های برجای مانده از عصر قاجار و دوران معاصر که خلیج فارس گذرگاه استراتژیک جهان محسوب می شود؛ اهمیت کاربرد و تطور نقشه‌ها از دوران کهن تا زمان امروزی نمایان می‌شود.
ترسیم نقشه برداری نوین در ایران با استخدام مستشاران خارجی و اعزام دانشجو به خارج از کشور از زمان عباس میرزا ولیعهد فتحعلی شاه قاجار آغاز شد. در دوران میرزا تقی خان امیرکبیر نیز با تاسیس مدرسه عالی«دارالفنون» علم نقشه‌برداری نوین و استفاده بومی از آن رایج شد.
امروزه بخش مهمی از نقشه‌های تهیه شده دوران قاجار در مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه نگهداری می‌شود. به پیشنهاد این مرکز حدود 400 مورد از این نقشه‌های تاریخی ابتدا در سال 1392 هجری شمسی در فهرست ملی حافظه جهانی در ایران و سپس در حافظه جهانی یونسکو به ثبت رسید. پس از آن طی مراسمی در 6 اردیبهشت 1393 هجری شمسی با حضور خانم بوکوا، مدیر کل یونسکو و دکتر محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، گواهی ثبت این نقشه‌ها به مرکز اسناد وزارت امور خارجه اعطا شد.
اطلس نقشه‌های منتخب قاجار شامل تصاویر ترمیم شده 170 نقشه بی‌نظیر، همراه با توضیحات و راهنمای نقشه به سه زبان فارسی ، انگلیسی و روسی می باشد.
قدیمی‌ترین نقشه‌های ارائه شده در این اطلس به تاریخ 1253 قمری مصادف با 1838 میلادی در 13 قطعه مربوط به عملیات نظامی ایران در هرات در دوره محمد شاه قاجار به خط فارسی است که قلعه هرات، قلعه غوریان و آرایش مختلف نظامی را نشان می دهد.
این اثر توسط مرکز آموزش و پژوهش‌های بین‌المللی وزارت امور خارجه و با حمایت مالی موسسه بین‌المللی مطالعات آسیای مرکزی«ایکاس» منتشر شده است.
امروزه در مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه، بیش از هفت هزار نسخه دست‌نگار یا چاپ سنگی و تصویر نقشه‌های تاریخی در مورد جغرافیای داخلی کشور، حدود مرزی آن با همسایگان و پهنه آبی خلیج فارس نگهداری می‌شود که هر یک ارزش بی‌مانندی در سطح ملی و جهانی دارند. از این رو، آثاری مانند «اطلس نقشه‌های منتخب دوره قاجار» گوهر ارزشمندی را در اختیار پژوهشگران و محققان قرار می دهد.

کلیپ همایش "اطلس نقشه‌های منتخب دوره قاجار"

 

 


١٣:٥٤ - شنبه ٢٧ آبان ١٣٩٦    /    شماره : ٢٣٣٨    /    تعداد نمایش : ٢٢٦







 

اخبار|معرفی|تماس با ما|نقشه سایت
©1392 مرکز آموزش و پژوهش های بین المللی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران
Copyright © 2003-2013 Center for International Research and Education of the Ministry of Foreign Affairs (CIRE) - All rights reserved.